Dấu hiệu nhận biết và cách chăm sóc trẻ bị dị ứng đạm bò
“Con bú sữa xong hay nôn trớ”, “da bé cứ nổi mẩn đỏ bất thường” hay “sao con quấy khóc, khó chịu suốt sau khi uống sữa thế nhỉ?” Đó là những câu hỏi mà rất nhiều bố mẹ trẻ thường trăn trở. Và trong không ít trường hợp, câu trả lời có thể là: trẻ bị dị ứng đạm sữa bò.
Nghe thì có vẻ đáng sợ, nhưng thực ra dị ứng đạm sữa bò là một trong những dạng dị ứng thực phẩm phổ biến nhất ở trẻ nhỏ, đặc biệt là các bé trong độ tuổi sơ sinh và những năm đầu đời. Vấn đề là các biểu hiện của nó rất đa dạng, từ tiêu hóa, da cho đến hô hấp, khiến nhiều cha mẹ dễ nhầm với bệnh vặt thông thường. Việc nhận biết sớm sẽ giúp bố mẹ có hướng chăm sóc đúng, tránh để tình trạng kéo dài ảnh hưởng đến sự phát triển của con.
Dị ứng đạm sữa bò là gì? Trẻ bị dị ứng đạm bò khác gì với không dung nạp lactose?
Nói một cách dễ hiểu, đạm sữa bò là loại protein có trong sữa bò và hầu hết các sản phẩm làm từ sữa (phô mai, sữa chua, bánh kẹo…). Khi trẻ bị dị ứng đạm sữa bò, hệ miễn dịch của cơ thể “hiểu nhầm” lượng protein này là kẻ xâm lược nguy hiểm, rồi phản ứng lại bằng cách gây ra các triệu chứng khó chịu.
Điều quan trọng là cha mẹ cần phân biệt rõ: dị ứng đạm sữa bò khác hoàn toàn với chứng không dung nạp lactose. Nếu không dung nạp lactose chỉ liên quan đến việc cơ thể thiếu men tiêu hóa đường sữa (lactose), thì dị ứng đạm sữa bò là chuyện của cả hệ miễn dịch. Và dị ứng này thường xuất hiện sớm, ngay khi bé bắt đầu dùng sữa công thức từ sữa bò hoặc khi mẹ ăn các sản phẩm từ sữa rồi truyền qua sữa mẹ.
Dấu hiệu nhận biết trẻ bị dị ứng đạm sữa bò.
Các triệu chứng có thể xuất hiện rất nhanh (ngay sau khi bú vài phút) hoặc chậm hơn (sau vài giờ, thậm chí vài ngày). Điều này khiến việc nhận biết càng khó khăn hơn. Dưới đây là những biểu hiện thường gặp nhất.
1. Biểu hiện ở đường tiêu hóa thường dễ thấy nhất
Đây là nhóm triệu chứng phổ biến hàng đầu. Bé có thể:
Nôn trớ nhiều hơn bình thường sau mỗi cữ bú, không chỉ ọc một chút mà trớ thành vệt dài.
Tiêu chảy kéo dài nhiều ngày, đôi khi lẫn chút nhầy hoặc máu.
Hoặc ngược lại: táo bón kéo dài chẳng rõ nguyên nhân, đi phân cứng như phân dê.
Bụng lúc nào cũng đầy hơi, ưỡn ẹo, khóc nhiều vì đau bụng.
Nhiều bà mẹ thường nghĩ đó chỉ là rối loạn tiêu hóa nhẹ nên chủ quan. Nhưng nếu tình trạng lặp đi lặp lại sau mỗi cữ sữa, rất có thể là dấu hiệu dị ứng.
2. Biểu hiện trẻ bị dị ứng đạm bò nên dễ thấy nhưng cũng dễ bị nhầm
Da là cơ quan phản ứng khá rõ khi trẻ bị dị ứng thực phẩm. Một số dấu hiệu điển hình:
Mẩn đỏ, nổi ban dạng mề đay (những mảng đỏ nổi cộm lên, ngứa).
Chàm sữa (eczema) bùng phát mạnh hơn, nhất là ở má, cằm, tay chân.
Da khô ráp, ngứa ngáy khiến bé gãi nhiều, trầy xước.
Nếu cứ bú sữa xong là bé nổi mẩn, hoặc ban đầu da bé rất mịn, dùng sữa công thức một thời gian thì nổi chàm, bố mẹ nên nghi ngờ dị ứng đạm sữa bò.
3. Triệu chứng hô hấp của trẻ bị dị ứng ít gặp hơn nhưng dễ gây hoảng
Một số trẻ có thể có biểu hiện ở đường thở như:
Ho kéo dài, không sốt, không chảy nước mũi rõ rệt.
Thở khò khè, nghe như có đờm trong cổ.
Nghẹt mũi, thở mũi khó khăn.
Trường hợp nặng hơn có thể khó thở.
Những triệu chứng này rất dễ nhầm với viêm phế quản hay hen suyễn, nhất là vào thời điểm giao mùa. Vì vậy, nếu bé có triệu chứng hô hấp tái đi tái lại kèm theo các dấu hiệu tiêu hóa hoặc da, bố mẹ nên đưa bé đi khám để được đánh giá toàn diện.
Nguyên nhân trẻ bị dị ứng đạm sữa bò?
Hiện nay, y học chưa xác định được một nguyên nhân duy nhất. Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng một số yếu tố làm tăng nguy cơ:
Gia đình có tiền sử dị ứng (bố hoặc mẹ bị hen, chàm, dị ứng thực phẩm).
Trẻ có cơ địa viêm da cơ địa ngay từ nhỏ.
Hệ miễn dịch của trẻ còn non nớt trong những tháng đầu đời.
Trẻ sinh non hoặc có vấn đề về đường ruột.
Một điều rất quan trọng cần khẳng định: dị ứng đạm sữa bò không phải lỗi của bố mẹ, cũng không phải do sữa kém chất lượng. Đó chỉ đơn giản là cơ địa của con, giống như có người dị ứng tôm, có người dị ứng phấn hoa vậy.
Khi nào cần đưa trẻ bị dị ứng đạm bò đi khám?
Nếu nghi ngờ con bị dị ứng đạm sữa bò, bố mẹ không nên tự ý đổi sữa lung tung mà hãy đưa bé đến bác sĩ nhi khoa hoặc chuyên gia dị ứng. Cần đi khám sớm khi thấy các dấu hiệu:
Trẻ nôn nhiều đến mức bỏ bú, sụt cân hoặc chậm tăng cân.
Tiêu chảy kéo dài trên một tuần, phân có nhầy hoặc máu.
Bé khó thở, thở rít, hoặc mặt, môi bị sưng phù (đây là dấu hiệu cấp cứu).
Mệt mỏi, quấy khóc dữ dội không dỗ được.
Bác sĩ sẽ dựa vào triệu chứng lâm sàng, tiền sử gia đình, và có thể chỉ định chế độ ăn loại trừ (cắt sữa bò một thời gian) để quan sát. Bố mẹ không nên tự chẩn đoán hay tự cho con dùng sữa thủy phân một phần khi chưa có chỉ định.
Cách chăm sóc trẻ bị dị ứng đạm sữa bò tại nhà
Sau khi được chẩn đoán xác định, bác sĩ sẽ tư vấn chế độ dinh dưỡng phù hợp. Tùy từng trường hợp sẽ có hướng xử lý khác nhau.
Với trẻ bú mẹ hoàn toàn
Mẹ nên thực hiện chế độ ăn loại trừ các sản phẩm từ sữa bò trong 2-4 tuần. Nghĩa là mẹ không uống sữa bò, không ăn phô mai, sữa chua, bánh kẹo có sữa, thậm chí cả bơ. Sau thời gian đó nếu triệu chứng của bé cải thiện, mẹ tiếp tục duy trì. Việc mẹ kiêng sữa cần có hướng dẫn của bác sĩ dinh dưỡng để đảm bảo mẹ vẫn đủ canxi.
Với trẻ uống sữa công thức
Không phải cứ thấy con dị ứng là đổi loạt loại sữa. Bác sĩ sẽ chỉ định loại sữa phù hợp, có thể là sữa thủy phân một phần, thủy phân triệt để, hoặc sữa dựa trên axit amin. Bố mẹ không nên tự ý mua sữa đậu nành hay sữa dê cho con vì nhiều trẻ dị ứng đạm sữa bò cũng có thể dị ứng chéo với các loại đạm khác.
Theo dõi sự phát triển của con
Bố mẹ nên ghi lại cân nặng, chiều cao hàng tuần, để ý giấc ngủ, tần suất tiêu chảy hay táo bón, và tình trạng da của con. Những ghi chép này rất có ích cho bác sĩ trong việc đánh giá hiệu quả của chế độ dinh dưỡng.
Dị ứng đạm sữa bò có khỏi hẳn không?
Tin vui là phần lớn trẻ bị dị ứng đạm sữa bò sẽ tự cải thiện khi lớn lên. Hệ miễn dịch của con dần hoàn thiện và có thể “chấp nhận” đạm sữa bò trở lại. Khoảng 80-90% trẻ sẽ hết dị ứng trước 5-6 tuổi.
Tuy nhiên, bố mẹ tuyệt đối không tự ý thử lại sữa công thức bò cho con khi chưa có hướng dẫn của bác sĩ. Việc thử lại cần được thực hiện trong môi trường y tế hoặc theo phác đồ cụ thể để tránh nguy cơ phản ứng nặng.
Trẻ bị dị ứng đạm sữa bò không phải là câu chuyện quá hiếm gặp, cũng không phải là nỗi ám ảnh bất tận. Chỉ cần bố mẹ quan sát kỹ các dấu hiệu bất thường sau khi con uống sữa, ghi chép cẩn thận và đưa trẻ đi khám sớm, thì hầu hết các bé đều có thể được kiểm soát tốt. Khi đã có phương án dinh dưỡng phù hợp, con vẫn phát triển khỏe mạnh, bắt kịp các cột mốc tăng trưởng như bao bạn bè cùng trang lứa.
