Tại sao trẻ sơ sinh hay bị nấc? Nguyên nhân và cách xử lý mẹ cần biết
Hẳn mẹ nào cũng từng thấy cảnh tượng này: con vừa bú xong, ngoan ngoãn nằm chơi, tự nhiên bỗng “hic, hic, hic” liên tục. Nhìn con nấc mãi không dứt, nhiều mẹ lo lắng lắm, không biết có làm sao không. Câu hỏi “tại sao trẻ sơ sinh hay bị nấc” là một trong những điều mà các ông bố bà mẹ trẻ tìm kiếm nhiều nhất. Thực ra thì nấc ở trẻ sơ sinh phần lớn là hiện tượng lành tính, không gây hại. Nhưng hiểu rõ nguyên nhân sẽ giúp mẹ đỡ hoang mang và biết cách xử lý đúng.
Tại sao trẻ sơ sinh hay bị nấc? Giải thích đơn giản từ cơ chế sinh lý
Trước khi đi vào chi tiết, mẹ cần biết rằng nấc cụt thực chất là sự co thắt không tự chủ của cơ hoành – một cơ nằm giữa ngực và bụng, có nhiệm vụ giúp bé thở. Khi cơ hoành bị kích thích hoặc co thắt đột ngột, thanh môn đóng lại tạo ra âm thanh “hic” mà chúng ta vẫn nghe.
Với trẻ sơ sinh, hệ thần kinh và cơ hoành còn chưa hoàn thiện nên chỉ cần một tác động nhỏ cũng có thể gây nấc. Đó là lý do chính tại sao trẻ sơ sinh hay bị nấc hơn so với người lớn hoặc trẻ lớn.
Những nguyên nhân cụ thể thường gặp nhất
1. Do bú quá no hoặc bú nhanh
Đây là nguyên nhân số một. Khi bé bú quá nhiều một lúc, dạ dày căng lên, gây áp lực lên cơ hoành, kích thích nấc. Hoặc nếu bé bú vội vàng (ví dụ mẹ ra sữa nhiều quá hoặc bé quá đói), bé sẽ nuốt thêm nhiều hơi vào bụng. Lượng hơi này cũng làm căng dạ dày và gây nấc.
2. Do nuốt nhiều hơi khi bú
Không phải lúc nào cũng do no. Có những bé bú lượng vừa phải nhưng vẫn bị nấc vì kỹ thuật bú chưa tốt. Nếu ngậm bình hoặc ti mẹ không chuẩn, bé sẽ nuốt hơi vào nhiều hơn sữa. Lúc đó, hơi trong dạ dày thoát lên trên cũng làm cơ hoành co thắt.
3. Thay đổi nhiệt độ đột ngột
Một số bé rất nhạy cảm với sự thay đổi nhiệt độ. Chẳng hạn, lúc đang bú sữa ấm, mẹ đưa bé ra phòng lạnh hoặc ngược lại. Hoặc khi bé đang ngoan, mẹ cởi bớt quần áo, cơ thể thoát nhiệt nhanh cũng có thể kích thích cơ hoành co thắt. Điều này cũng là một câu trả lời cho câu hỏi tại sao trẻ sơ sinh hay bị nấc mà không liên quan đến việc ăn uống.
4. Trào ngược dạ dày thực quản sinh lý
Ở trẻ sơ sinh, cơ vòng giữa thực quản và dạ dày còn non yếu, nên sữa dễ bị trào ngược lên trên. Lượng sữa trào lên kích thích niêm mạc thực quản, gây ra phản xạ nấc. Thường đi kèm với nấc là những lần ọc sữa nhẹ. Đây là hiện tượng sinh lý phổ biến, sẽ hết dần khi bé lớn hơn.
Khi nào nấc là bình thường, khi nào mẹ nên lo lắng?
Phần lớn các cơn nấc ở trẻ sơ sinh chỉ kéo dài vài phút đến nửa tiếng rồi tự hết, không ảnh hưởng gì đến bé. Bé vẫn chơi vẫn ngủ tốt, lên cân đều. Vậy nên mẹ đừng quá áp lực phải “cứu” con ngay lập tức.
Tuy nhiên, có một vài dấu hiệu mẹ cần lưu ý, nếu thấy nên hỏi bác sĩ:
Nấc kéo dài liên tục hơn 3 giờ đồng hồ.
Nấc đi kèm với nôn trớ mạnh, sặc, khó thở, da bé tím tái.
Bé quấy khóc dữ dội, bỏ bú, chậm tăng cân.
Những trường hợp này rất hiếm gặp nhưng nếu có thì mẹ đừng chủ quan nhé.
Mẹ nên làm gì khi con bị nấc?
Thay vì lo lắng, mẹ có thể làm một vài việc đơn giản sau để giúp con dễ chịu hơn:
Cho bé bú lại một chút: Nếu do cơ hoành bị co thắt, vài ngụm sữa nhỏ có thể làm gián đoạn cơn nấc. Nhưng nếu bé đã quá no thì đừng cố nhồi thêm.
Ẵm bé lên, vỗ ợ hơi nhẹ nhàng: Đặt bé tựa vào vai mẹ, vỗ nhẹ lưng giúp bé ợ hơi. Cách này hiệu quả nhất nếu nấc do nuốt hơi khi bú.
Thay đổi tư thế: Có thể bé nằm lâu ở một tư thế khiến cơ hoành chèn ép. Mẹ thử bế bé đứng lên, hoặc cho bé nằm nghiêng nhẹ sang một bên.
Massage lưng nhẹ nhàng: Dùng hai ngón tay xoa vòng tròn nhỏ ở vùng lưng giữa hai bả vai, cũng giúp thư giãn cơ hoành.
Một lưu ý quan trọng: tuyệt đối không làm những việc dân gian như dọa giật mình, bắt ép bé há miệng, hay nhỏ chanh vào miệng - những cách đó vừa vô dụng vừa nguy hiểm.
Làm sao để hạn chế tình trạng trẻ sơ sinh hay bị nấc?
Phòng bệnh hơn chữa bệnh. Mẹ có thể giảm tần suất nấc của bé bằng những cách sau:
Cho bé bú làm nhiều lần, mỗi lần ít hơn (chia cữ) thay vì để bé quá đói mới cho bú.
Đảm bảo bé ngậm bắt núm vú đúng cách, không để hở nhiều gây lọt hơi.
Sau khi bú, luôn bế bé thẳng đứng từ 15-20 phút, kết hợp vỗ ợ hơi.
Giữ nhiệt độ phòng ổn định, tránh thay đổi quá đột ngột.
Như vậy, câu trả lời cho câu hỏi tại sao trẻ sơ sinh hay bị nấc thực ra rất đơn giản: do cơ hoành của con còn non, và các tác nhân như bú no, nuốt hơi, thay đổi nhiệt độ hay trào ngược sinh lý là những nguyên nhân thường gặp nhất. Hầu hết các cơn nấc đều vô hại và tự khỏi. Điều quan trọng là mẹ bình tĩnh quan sát, xử lý đúng cách và đưa con đi khám nếu có dấu hiệu bất thường. Mẹ càng thư thái thì con càng dễ chịu - điều đó tôi tin là đúng với mọi vấn đề trong chăm sóc trẻ sơ sinh.
